Home page
Send mail
Forward
Back











QLOSSARİ

Təqdim edilmiş qlossaridə gender nəzəriyyəsi və feminizmin əsas anlayışları vardır. Daha əsaslı anlayışlar üçün Qadın terminologiyaları Tezaurusuna müraciət etməyi məsləhət görürük.




"ÇAYNİKLƏR" ÜÇÜN GENDER

"Çayniklər üçün gender" kursu 2006-cı ildə Henrix Byol adına Fond tərəfindən buraxılmış eyni adlı kitabın materialları əsasında yaradılmışdır.
Bu kitab, həyatlarında heç olmazsa bir dəfə "cinsləri" onların "tavanı" olması problemi ilə üzləşən qadınlar və kişilər üçün yazılmışdır.




RESPUBLİKA GENDER TƏHSİLİ ŞƏBƏKƏSİ

Təhsil sistemi cəmiyyətləri formalaşdırır və onlara xidmət edən cəmiyyətlər tərəfindən formalaşır. Bu, təhsilin bütün səviyyələrinə münasibətdə baş verir, məktəbəqədər proqramlardan başlamış, ali məktəbi qurtardıqdan sonra ən inkişaf etmiş təkmilləşmə səviyyələrinə qədər. QŞP Azərbaycanda gender bərabərliyinə nail olmaq üçün çoxillik və hərtərəfli layihəni yerinə yetirən ilk və yeganə donor təşkilatı idi.
Bu kitab, həyatlarında heç olmazsa bir dəfə "cinsləri" onların "tavanı" olması problemi ilə üzləşən qadınlar və kişilər üçün yazılmışdır.




“TARİXİN AXARINI DƏYİŞƏN QADINLAR”: HARRİYET BİÇER STOVE - KÖLƏLİYİN ƏSASLARINI SARSIDAN QADIN


"Qələmlə qılıncın qazandığı qələbədən daha böyük zəfərlərə nail olmaq olar". Harriyet Biçer Stove

Dindar bir ailədə anadan oldu. Kiçik yaşlarından Uca Allaha daha ürəkdən və sədaqətlə xidmət etmək üçün yollar axtardı: "Yaxşı bir insan olub ömrümün sonuna kimi Allaha xidmət edəcəyəm" sözləri həyat devizi oldu və bu yolda özünü şam kimi əritdi. Amma, sadəcə, yaxşı insan olmaq bəs etmirdi, başqalarına da nə isə yaxşılıq etməliydi. Onun yaşadığı dövrdə ağlar zəncilərə qan qusdururdular. Bu halda onların dərdini qələmə almalı və bu yolla köləliyə qarşı ölkədə nifrət yaratmalı di. Elə də etdi. Çünki yazmağı yaxşı bacarırdı. "Tom əminin kabinəsi" (1852) romanını yazaraq, burada zəncilərin başlarına gətirilənləri elə ürək ağrısı ilə təsvir etdi ki, bu, nəinki Avropada, həm də Amerikada milyonlarla adamın onların haqlarını müdafiə etmək üçün ayağa qalxmasına gətirib çıxardı. Bu əsərin təsiri ilə ABŞ-ın hər yerində köləlik sisteminə qarşı mübarizə başladı. ABŞ-da və Avropada köləliyə qarşı mübarizənin başlamasının əsasını qoyan qəhrəman qadın isə Harriyet Biçer Stove idi.

Amerikanı ikiyə bölən kitab

ABŞ Prezidenti Avraam Linkoln onunla üz-üzə gəldikdə: "Demək, bu böyük savaşı başladan kitabı yazan kiçik qadın sizsiniz", - demişdi. Linkolnun həvəslə oxuduğu "Tom əminin kabinəsi" kitabında köləlik rejiminin kəskin tənqid edilməsi və bu sistemin saxlanmasının həm ağlar, həm də qaralar üçün ləkə olduğu həssas bir şəkildə təsvir edilmişdi. O da vardı ki, Linkolnun "kiçik qız" deyə müraciət etdiyi bu böyük yazıçının adıçəkilən əsəri dərhal satılmışdı və naşirlər məcbur olaraq onun tirajını artıraraq, 3 milyon nüsxə çap etməyə məcbur olmuşdular. Lakin yenə də oxucuların ona olan tələbatını ödəyə bilməmişdilər. Əsərin təsiri altında ABŞ-ın şimalında köləliyə qarşı mübarizə başlamışdı. Bu isə köləliyin saxlanılmasının qızğın tərəfdarı olan Amerikanın cənubunda etirazlarla qarşılanırdı. Nəticədə, belə bir vəziyyət ABŞ-ın cənubu ilə şimalı arasında vətəndaş müharibəsinin başlamasına gətirib çıxardı. Bu mübarizədə minlərlə insanın qanı axıdılsa da, son nəticədə köləlik əleyhdarı şimalın köləlik tərəfdarı cənub üzərində qələbəsi ABŞ-da yeni, demokratik bir dövrün təməlini qoydu. Bununla da Harriyet Biçer, özünün də dediyi kimi, qələmi ilə qılıncın görə bilmədiyi böyük bir zəfərə imza atdı və adını tarixin axarını dəyişən qadınlar sırasına yazdırdı.

Dindar ailənin dindar qızı

Harriyet Biçer 1811-ci il, iyunun 14-də Amerikanın Konnektikut əyalətinin Litçfeld (Litchfield) qəsəbəsində dindar bir ailədə anadan olmuşdu. Harriyetin atası Liman (Lyman) Biçer Konqresin üzvü idi. Liman Biçer tanınmış teoloq və Amerika İncil Cəmiyyətinin əsasını qoyanlardan biri hesab edilirdi. O da köləliyə qarşı açıq şəkildə mübarizə aparırdı. Harriyetin anası Roksana Fut (Roxana Foote) da dindar bir qadın idi və uşaqlarının qəlbinə ilahi sevgi və insanlara xidmət duyğularının salınmasını dönə-dönə dua edirdi. Hadisələrin gedişi göstərdi ki, onun bu duaları qəbul edilib. Amma Harriyet 4 yaşında olanda anası dünyadan köçdü. Atası bundan sonra yenidən evləndi. Amma Roksananın uşaqları heç vaxt ögey ananın nəzarəti və təsiri altında olmadılar. Onlar üzərində nəzarət atalarının əlində idi. Harriyet yaxşı təhsil ala bildi.  8 yaşında ikən atası onu miss Sarah Pierce məktəbinə qoydu. 5 il burada oxuduqdan sonra 13 yaşında ikən bacısı Yekaterina tərəfindən əsası qoyulan Hartford Qız Akademiyasına daxil oldu. O burada fransız, italyan və latın dillərini öyrəndi. Həmin dövrdə Harriyet atasının təşkil etdiyi dini bir məclisdə iştirak etdi. Bundan sonra bütün həyatını Həzrəti İsaya həsr etməyi qərara aldı. Bu qərarla da o gələcək həyatının əsasını qoydu.

Yazmaq, ərə getmək və yenə də yazmaq

1833-cü ildə "Vestern Monthly Magazine" adlı bir dərgidə nağıl müsabiqəsinin keçirildiyi barədə elan oxudu. Əvvəlcədən də sinəsində yazmağa böyük bir həvəs duyan Harriyet kiçik bir nağıl yazaraq müsabiqəyə göndərdi. Amma heç gözləmədiyi halda müsabiqədə birinci yeri tutdu. 1834-cü ilin aprel ayında onun bu nağılı "Vestern Monthly Magazine"də dərc olundu. Bu, Harriyeti yazmağa daha da həvəsləndirdi. 1836-cı ildə özündən 9 yaş böyük olan professor, din xadimi, həm də köləliyə qarşı mübarizə aparan Kalvin Stov (Calvin Stove) ilə ailə həyatı qurdu. Bu evlilik Harriyetin tanınmış yazar olmasını illərlə ləngitdi. Bu evlilikdən onların 7 uşaqları oldu. Amma həyatları daim maddi sıxınti içində keçdi və uşaqlarından biri kiçik ikən öldü. Buna baxmayaraq, onlar bir-birilərinə dayaq olmağı və çətinliklərə sinə gərməyi bacardılar. Harriyet əri haqqında: "Əgər sən mənim çox sevdiyim həyat yoldaşım olmasaydın, səni yenə də sevərdim", - demişdi. Onların gecə-gündüz çalışmalarına baxmayaraq, ailənin maddi durumu ağır olaraq qalmaqda davam edirdi. Bunu görən Harriyet qələmini əlinə aldı və bu yolla ailənin ağır maddi durumunun aradan qaldırılması üçün az da olsa ərinə yardım etmək fikrinə düşdü. Beləliklə, Harriyetin yazıları müxtəlif qəzet və jurnallarda dərc olunmağa başladı. Yazıları dərhal diqqəti cəlb edərək, onu minlərlə oxucunun sevimlisinə çevirdi. Aldığı qonorarlarla ailənin maddi durumunu yaxşılaşdıran Harriyet daha irihəcmli əsərlər yazmağa girişdi. Bu işdə onun ən böyük dayağı və ilhamvericisi yenə də əri idi.

Amerikanı sarsıdan kitab

1850-ci ildə Amerikanın əhalisinin sayı 23 milyon nəfər idi. Onların arasında 2,3 milyon nəfər kölə zənci də vardı. Hələ 19-cu əsrin 30-cu illərindən Amerikada köləliyə qarşı mübarizə başlamışdı. Bu mübarizənin taleyini isə Harriyetin yazdığı və bütün Amerikanı sarsıdacaq "Tom əminin kabinəsi" kitabı həll edəcəkdi. O, bu kitabında gördüklərini, şahidi olduqlarını, kölə sahiblərinin pula ehtiyacları olanda zənciləri doğmalarından ayıraraq satdıqlarını və onların başlarına gətirilən dəhşətli işgəncələri ürəkağrısı ilə qələmə almışdı. Qeyd edək ki, "Tom əminin kabinəsi" əsəri qələmə alınan illərdə ABŞ-da ağasından qaçan kölələr təqib edilərək ələ keçirilir və onlara amansız işgəncələr verilirdi. Harriyet köləliyi ifşa edən və Amerika və Avropanı silkələyəcək bu əsərini yazarkən kiçik qızı hələ südəmər idi. Ona görə də gündüz işlərini qurtarıb görəndən və gecə körpəsini yatdırandan sonra yuxusuz gecələr keçirə-keçirə bu əsərini yazdı. 1851-ci ildə o, yeni əsərinin ilk bölümünü dərc olunmaq üçün Vaşinqtonda nəşr edilən və köləlik əleyhdarı olan "National Era"ya göndərdi. Orada üç ay ərzində bu əsəri nəzərdən keçirdilər və sonda serial şəklində dərc etdilər. Harriyet romanını kitab halında çap etdirmək istəyirdi. Hərçənd ki, bu kitabın ona şöhrət və ya əlavə qazanc gətirəcəyinə inanmırdı. Bostondakı iri bir nəşriyyat köləliyə qarşı çıxan bu romanı dərc etməyə qorxdu. Nəşriyyat ölkənin cənubunda nəşr etdiyi digər kitablarının satışına qadağa qoyulacağından ehtiyat edərək, Harriyetin əsərini geri qaytardı. Harriyet çox çətinliklə də olsa, yenicə fəaliyyətə başlayan bir nəşriyyatı əsərinin çap edilməsi üçün razı sala bildi.

Kitabın satışı 3 milyonu ötdü

Yeni roman ilk satışa çıxarıldığı gün 3 min ədəd satıldı. Amma kitaba maraq böyük idi. Ona görə təcili olaraq onu yenidən 300 min ədəd çap etməli oldular. Amma bu da bəs etmirdi və dünyanın hər yerindən kitab üçün sifarişlər gəlirdi. Ona görə də gənc nəşriyyat gecə- gündüz bu romanı çap etməklə məşğul olurdu. Az sonra kitabın tirajı 3 milyona çatdı və onların hamısı satıldı.  Kitab dünyanın 50-dən çox dilinə tərcümə edildi. Amma köləlik tərəfdarları Harriyetin yalan yazdığını iddia edirdilər. Bunu görən Harriyet əsəbiləşərək "Tom əminin kabinəsinin açarı" adlı əsərini yazdı. O, bu kitabında o dövrdə kölələrin məruz qaldıqları zülm barədə və onların heyvan kimi alınıb-satılması barədə qəzetdə verilən yazıları sübut kimi ortaya qoydu. Bu əsərin ona böyük şöhrət gətirməsindən ruhlanan Harriyet Biçer 1856-cı ildə "Dred" romanını yazdı. Bu əsər də tezliklə satıldı və müəllifinin şöhrətini daha da artırdı.

"Tom əmi" köləliyi sarsıtdı

Bu əsərdən sonra Amerikada köləliyə qarşı yeni savaş başladı.1854-cü ildə köləliyə qarşı mübarizə geniş vüsət aldı və ölkədə yeni demokratik təməllərə sahib olacaq Respublikaçılar Partiyası yaradıldı.1860-cı ildə Avraam Linkolnun başçılıq etdiyi bu partiya hakimiyyətə gəldi və köləliyi qoruyub saxlamaq istəyən cənuba qarşı müharibə başladı. Müharibə şimalın qələbəsi ilə başa çatdı və köləlik rəsmən ləğv edildi. Harriyet bu qələbədən sonra Linkoln ilə görüşdü. Linkoln: "Demək o böyük savaşı başladan kitabı yazan kiçik qadın sizsiniz", - deyərək onunla salamlaşdı. Vətəndaş müharibəsi başa çatandan sonra Harriyet ailəsi ilə birlikdə bir müddət Floridada yaşadı. O burada qadınların hüquqlarını müdafiə edən adamların arasına qatıldı. Harriyet "Heart and Home" adlı dərgidə qadınların haqlarını müdafiə edən yazılar yazdı. Floridadan geriyə Hartforda dönən Harriyet burada "Müqəddəs tarixin qadını" ("Voman in Sacred History") adlı əsərini yazdı. Köləliyin ləğv edilməsində böyük əməyi olan və qələmi ilə böyük bir ordunun görə bilmədiyi işi görən Harriyet Biçer 1896-cı ildə 85 yaşında vəfat etdi.

www.zaman.az

SAYTIN YENİLİKLƏRİ

AGİM komandasının işləyib-hazırladığı və həyata keçirdiyi "Gender proqnozlaşdırılması" interaktiv treninqin materialları ilə burada tanış olmaq olar.

AGİM komandasının işləyib-hazırladığı və həyata keçirdiyi "Vətəndaş cəmiyyətinin informasiya-ekoloji resursları" interaktiv treninq materialları ilə burada tanış olmaq olar.




GENDER TƏHSİLİ RESURSLARININ KATALOQU

Kataloq bu fəaliyyətin əsas istiqamətlərini əks etdirir və alınmış nəticələrlə tanış edir: işlənib-hazırlanmış tədris proqramları və vəsaitlər, nəşr edilmiş kitablar, keçirilmiş məktəblər və seminarlar, regional və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi, milli gender portalının yaradılması, virtual resursların təqdim edilməsi, kitabxana resurslarının formalaşdırılması.




QƏRB UNİVERSİTETİ YANINDA GENDER ARAŞDIRMALARI MƏRKƏZİ

Qərb Universiteti yanında Gender Araşdırmaları Mərkəzi 2000-ci ilin iyun ayında yaradılmışdır.

Mərkəzin missiyası:
# Azərbaycan cəmiyyəti üçün yeni olan sosial həyatın analizinə gender yanaşmasının inkişafı və yayılması; # Elmi tədqiqatlara və təhsil proqramlarına gender yanaşmasının inteqrasiyası.

Gender Tədqiqatları Mərkəzinin fəaliyyəti
aşağıdakı əsas istiqamətlərdə həyata keçirilir: - Qadın və gender tədqiqatlarının keçirilməsi; - Gender nəzəriyyəsinin sosial və humanitar elmlərə inteqrasiyası; - Elmi və ictimai əlaqələrin inkişafı; - Konfrans, seminar və simpoziumların keçirilməsi və onlarda iştirak; - Təhsilə yardım edən və elmi-maarifçilik fəaliyyəti; - Gender Tədqiqatları Mərkəzinin nəşrləri.




"GENDER VƏ İNSAN HÜQUQLARI"

Bölmə "Gender inkişafda" PROON layihəsi çərçivəsində yaradılmış eimi-tədqiqat birliyinin fəaliyyətini açıqlayır.




ŞİFAHİ TARİXÇƏLƏR

Bölmədə XX əsrdə Azərbaycanın siyasi və mədəni həyatının ən mühüm hadisələri haqda qadınların xatirələri təqdim edilmişdir.

Azərbaycanda qadın hərəkatı haqda şifahi tarixçələr




     Sayt A??q C?miyy?t ?nstitutu - Yard?m Fondu t?r?find?n haz?rlan?b