Home page
Send mail
Forward
Back











QLOSSARİ

Təqdim edilmiş qlossaridə gender nəzəriyyəsi və feminizmin əsas anlayışları vardır. Daha əsaslı anlayışlar üçün Qadın terminologiyaları Tezaurusuna müraciət etməyi məsləhət görürük.




"ÇAYNİKLƏR" ÜÇÜN GENDER

"Çayniklər üçün gender" kursu 2006-cı ildə Henrix Byol adına Fond tərəfindən buraxılmış eyni adlı kitabın materialları əsasında yaradılmışdır.
Bu kitab, həyatlarında heç olmazsa bir dəfə "cinsləri" onların "tavanı" olması problemi ilə üzləşən qadınlar və kişilər üçün yazılmışdır.




RESPUBLİKA GENDER TƏHSİLİ ŞƏBƏKƏSİ

Təhsil sistemi cəmiyyətləri formalaşdırır və onlara xidmət edən cəmiyyətlər tərəfindən formalaşır. Bu, təhsilin bütün səviyyələrinə münasibətdə baş verir, məktəbəqədər proqramlardan başlamış, ali məktəbi qurtardıqdan sonra ən inkişaf etmiş təkmilləşmə səviyyələrinə qədər. QŞP Azərbaycanda gender bərabərliyinə nail olmaq üçün çoxillik və hərtərəfli layihəni yerinə yetirən ilk və yeganə donor təşkilatı idi.
Bu kitab, həyatlarında heç olmazsa bir dəfə "cinsləri" onların "tavanı" olması problemi ilə üzləşən qadınlar və kişilər üçün yazılmışdır.




A


AİLƏ - nikah, qanqohumluÄŸu yaxud övladlığa götürmÉ™yÉ™ É™saslanan, üzvlÉ™rinin bir - birilÉ™ eyni mÉ™iÅŸÉ™t, qarşılıqlı kömÉ™k vÉ™ cavabdehlik É™laqÉ™lÉ™ri olan kiçik qrup. TarixdÉ™ ailÉ™ formaları cÉ™miyyÉ™tin inkiÅŸafına uyÄŸun olaraq dÉ™yiÅŸmiÅŸdir. Bu formalar aÅŸağıdakılardı: ibtidai ailÉ™, qanqohumluÄŸuna É™saslanan ailÉ™, qrup nikahı (poliqamiya, poliandriya, ekzoqamiya, endoqamiya), qoÅŸa nikah (monoqamiya).

Family (ing.);           

Семья (rus.)

 

AİLƏ PLANLANMASI - azad vÉ™ mÉ™suliyyÉ™tli valideyinlik, saÄŸlam hÉ™yat tÉ™rzi mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™rini ehtiva edÉ™n termindir. AilÉ™ planlanması arzulanan vÉ™ saÄŸlam uÅŸaqların dünyaya gÉ™tirilmÉ™sinÉ™, qadınların, elÉ™cÉ™ dÉ™ kiÅŸilÉ™rin reproduktiv vÉ™ cinsi saÄŸlamlığının tÉ™min edilmÉ™sinÉ™ kömÉ™k edir. AilÉ™ planlanması ilÉ™ baÄŸlı fÉ™aliyyÉ™t ailÉ™dÉ™ uÅŸaqların sayının tÉ™nzimlÉ™nmÉ™si, onların dünyaya gÉ™lmÉ™k dövrünün (ilk növbÉ™dÉ™ qadınların sÉ™hhÉ™ti ilÉ™ É™laqÉ™dar) müÉ™yyÉ™nləşdirilmÉ™sinÉ™, artıq hÉ™yÉ™can vÉ™ qorxuların aradan götürülmÉ™sinÉ™ yönÉ™ldilir. AilÉ™ planlanması hüquqi - É™sas insan hüquqlarına aiddir vÉ™ beynÉ™lxalq sÉ™nÉ™dlÉ™rdÉ™ öz É™ksini tapmışdır.

Family planing (ing.);

Планирование семьи (rus.)

 

AİLƏ ZORAKILIGI, bax: Qadınlara münasibÉ™tdÉ™ zorakılıq.

Domestic violence (ing.);

Домашнее насилие (rus.)

 

AKTİVİZM (fÉ™allıq) - siyasi partiyalarda, tÉ™sir qruplarında vÉ™ ya yaxın siyasi təşkilatlarda fÉ™al üzvlük... TÉ™dqiqatlar nÉ™ticÉ™sindÉ™ fÉ™allar üçün ümümi meyllÉ™r aÅŸkar edilib: daha yüksÉ™k sosial status, daha yüksÉ™k sosial É™minlik vÉ™ É™ksÉ™r hallarda daha yaxşı mÉ™lumatlılıq. Siyasi aktivizmin dÉ™rÉ™cÉ™si ÅŸÉ™raitdÉ™n asılı olaraq dÉ™yiÅŸir. MÉ™sÉ™lÉ™n, siyasi böhran zamanı siyasÉ™tÉ™ adi ÅŸÉ™raitdÉ™ fÉ™allıq göstÉ™rmÉ™yÉ™n insanlar cÉ™lb olunurlar. BÉ™zi nÉ™zÉ™riyyÉ™çilÉ™r sübut edirlÉ™r ki, oxÅŸar vÉ™ziyyÉ™tlÉ™rdÉ™ iÅŸtirakçıların yüksÉ™k dÉ™rÉ™cÉ™dÉ™ fÉ™allığı vÉ™ zÉ™if mÉ™lumatlılığı «demokratiyanın stabilliyini» tÉ™hlükÉ™ altına ala bilÉ™r. HÉ™r halda, É™n aÅŸağı statuslu qrup üzvlÉ™rinin yüksÉ™k dÉ™rÉ™cÉ™dÉ™ fÉ™allığı çox zaman müsbÉ™t qiymÉ™tlÉ™ndirilir.

Activism (ing.);

Активизм (rus.)

 

AMAZONKALAR - yunan mifologiyasında xüsusi tayfa, cÉ™ngavÉ™r qadınlar. ƏfsanÉ™yÉ™ görÉ™, onlar Evksin Pontun (Qara dÉ™nizin) sahilÉ™rindÉ™ yaÅŸayıblar. Paytaxtları Femiksir ÅŸÉ™hÉ™ri olub. Amazonkalar uÅŸaqlıqdan nizÉ™, ox atmağı, mÉ™harÉ™tlÉ™ at çapmağı öyrÉ™nirdilÉ™r. Onlar tayfa üzvlÉ™rinin sayını artırmaq üçün, qonÅŸu tayfanın kiÅŸilÉ™ri ilÉ™ görüÅŸürdülÉ™r. Sonra isÉ™, bütün oÄŸlan uÅŸaqlarını hÉ™min kiÅŸilÉ™rÉ™ verir, qızları isÉ™ özlÉ™rinÉ™ götürürdülÉ™r. Herakl gÉ™dim yunanların müharibÉ™ allahı Aresin amazonkaların çariçası İppolitaya bağışladığı sehrli kÉ™mÉ™ri almaq üçün amazonkalara qarşı çıxmışdır. Herodot özünün "Tarix" kitabının dördüncü hissÉ™sindÉ™ savromatların yaranmasından vÉ™ onlar arasında "gender bÉ™rabÉ™rliyi" (É™gÉ™r muasir terminologiyadan istifadÉ™ etsÉ™k) qaydalarından danışır. O göstÉ™rir ki, savromat qadınlar öz qÉ™dim adÉ™tlÉ™rini saxlayırlar: kiÅŸilÉ™r kimi geyinir, É™rlÉ™ri ilÉ™, hÉ™tta onlarsız da atla ova gedir, yürüÅŸlÉ™rÉ™ çıxırlar. AdÉ™tÉ™ görÉ™, düÅŸmÉ™n öldürmÉ™yÉ™n qızlar É™rÉ™ gedÉ™ bilmÉ™zdilÉ™r, elÉ™ buna görÉ™ dÉ™ bÉ™zi qızlar elÉ™ É™rÉ™ getmÉ™miÅŸ ölürdülÉ™r. Herodot göstÉ™rir ki, savromatlar skiflÉ™rlÉ™ amazonkaların qarışığından törÉ™yiblÉ™r. Amazonkaların klassik matriarxat (bax: Matriarxat) cÉ™miyyÉ™ti qurmaları bir sual kimi açıq qalır. Bununla belÉ™, amazonkalar, elÉ™cÉ™ dÉ™, savromatlar maraqlı davranış mÉ™dÉ™niyyÉ™ti modeli tÉ™qdim edirlÉ™r. BÉ™zi müasir cÉ™miyyÉ™tlÉ™rdÉ™ (mÉ™s., Papua vÉ™ Yeni Qvineya) bu davranış modellÉ™rinÉ™ indi dÉ™ rast gÉ™lmÉ™k olar. NÉ™q halda, arxeoloji qazıntılar göstÉ™rir ki, cÉ™ngavÉ™r qadınların iÅŸtirak etdiyi mÉ™dÉ™niyyÉ™t QÉ™dim Dünyada, hÉ™qiqÉ™tÉ™n dÉ™, mövcud olub. İlk tapıntılar 1972-ci ildÉ™ Orconikidze (indiki Vladiqafqaz ÅŸÉ™hÉ™ri) ÅŸÉ™hÉ™rinin yaxınlığında arxeoloji qazıntılar zamanı aÅŸkar edilib. BelÉ™ ki, ailÉ™ mÉ™zarlığında yanında silahla dÉ™fn olunmuÅŸ qadın vÉ™ uÅŸaqla basdırılmış kiÅŸi tapılıb. DigÉ™r fakt isÉ™, 90-cı illÉ™rin ortalarında Pokrovkada tapılmış e.É™. 600-cü ilÉ™ aid böyük mÉ™zarlıqdır. Burada üç qadın tipi fÉ™rqlÉ™ndirilir: atla vÉ™ yaxud silahla dÉ™fn olunmuÅŸ amazonkalar, kult (ayin) niÅŸanÉ™lÉ™ri ilÉ™ basdırılmış kahinlÉ™r vÉ™ bÉ™zÉ™kli adi qadınlar. Bundan baÅŸqa, ÅŸimali TürkiyÉ™dÉ™ aparılan qazıntılar zamanı (Samsun ÅŸÉ™hÉ™ri) Dündar TÉ™pÉ™ mÉ™dÉ™niyyÉ™tinÉ™ aid silah vÉ™ döyüÅŸ atları ilÉ™ dÉ™fn olunmuÅŸ qadın mÉ™zarları, elÉ™cÉ™ dÉ™, içÉ™risindÉ™ qadın mÉ™zarlarının qalıqları olan qala aÅŸkarlanıb. Bu gün tarixçilÉ™r vÉ™ arxeoloqlar amazonkaların mövcudluÄŸu haqqında Herodot tÉ™rÉ™findÉ™n yazılanların reallığına dair ümumi qÉ™rara gÉ™lmÉ™yiblÉ™r. Qadınların kiÅŸi peÅŸÉ™sinÉ™ sahib olmaları Herodota vÉ™ qÉ™dim yunanlara görÉ™ anormal sayılırdı.

Amazons, Amazon women warriors (ing.);

Амазонки (rus.)

 

ANARXO-FEMİNİZM - bütün hökümÉ™tlÉ™rÉ™, istÉ™nilÉ™n iyerarxiya vÉ™ liderlÉ™rÉ™ qarşı çıxan feminist meylli anarxist qrupları. Anarxist prinsiplÉ™r hÉ™r zaman qadınların azad  davranışlarını  önÉ™  çÉ™kiblÉ™r. Anarxo-feministlÉ™rin fikrincÉ™, qadınların öz hÉ™yatlarını idarÉ™ edÉ™ bilÉ™cÉ™klÉ™ri alternativ sistem yaratmaq üçün bilavasitÉ™ fÉ™aliyyÉ™t göstÉ™rmÉ™k vacibdir.

Anarcho-feminism (ing.);

Анархо-феминизм (rus.)

ANDROGIN ŞƏXSIYYƏT - bax: Androginiya

Androgyn personality (ing.);

Андрогинная личность (rus.)

 

ANDROGİNİYA - maskulin (bax: maskulinlik) vÉ™ feminin (bax: femininlik) xüsusiyyÉ™tlÉ™rin bir fÉ™rddÉ™ birləşmÉ™si. Androgin ÅŸÉ™xsiyyÉ™t onların hÉ™r ikisinin É™n yaxşı cinsi rollarını özündÉ™ cÉ™mləşdirir. Androgin konsepsiyası 70-ci illÉ™rin É™vvÉ™llÉ™rindÉ™ amerikalı psixoloq Sandra Bem tÉ™rÉ™findÉ™n iÅŸlÉ™nib. O vaxtdan bÉ™ri aparılan çoxsaylı tÉ™dqiqatlar göstÉ™rir ki, kiÅŸilik vÉ™ qadınlıq bir-birinÉ™ qarşı qoyulmur, É™ksinÉ™, öz cinsinÉ™ ciddi ÅŸÉ™kildÉ™ uyÄŸun xarakterli insanlar hÉ™yata az uyÄŸunlaÅŸmış olurlar. MÉ™sÉ™lÉ™n, zÉ™if maskulin qadınlar vÉ™ yüksÉ™k feminin kiÅŸilÉ™r kömÉ™ksiz, passiv, hÉ™yÉ™canlı, depressiyaya meylli olurlar. YüksÉ™k maskulin qadınlar vÉ™ kiÅŸilÉ™r ÅŸÉ™xsiyyÉ™tlÉ™rarası münasibÉ™tlÉ™rin yaradılmasında çÉ™tinlik çÉ™kirlÉ™r. AndroginlÉ™rdÉ™ yüksÉ™k sÉ™viyyÉ™dÉ™ özünÉ™ hörmÉ™t hissi, israrlılıq, müvÉ™ffÉ™qiyyÉ™tÉ™ motivləşmÉ™, valideyn rolunu effektiv ÅŸÉ™kildÉ™ yerinÉ™ yetirmÉ™ qabiliyyÉ™ti, daxili rifah hissi özünü büruzÉ™ verir. Androgin ÅŸÉ™xsiyyÉ™t cinsi rol davranışlarının zÉ™ngin komplektinÉ™ malikdir vÉ™ sosial vÉ™ziyyÉ™tlÉ™rin dinamik dÉ™yiÅŸmÉ™sindÉ™n asılı olaraq ondan asanlıqla istifadÉ™ edirlÉ™r. Lakin insanın ÅŸüurunda vÉ™ davranışında kiÅŸi vÉ™ qadın dixotomiyasının aradan qaldırılması özündÉ™ pozitiv sosial bÉ™rabÉ™rliyin müÉ™yyÉ™n itirilmÉ™ tÉ™hlükÉ™sini ehtiva edir. MÉ™dÉ™niyyÉ™tdÉ™ kiÅŸi vÉ™ qadının simmetriya təşkil etmÉ™si problemi ictimai sistemlÉ™r strukturunda mühüm dÉ™yiÅŸikliklÉ™r tÉ™lÉ™b edir. Böyük Britaniyada aÅŸkar olunub ki, son zamanlar cÉ™miyyÉ™tin orta tÉ™bÉ™qÉ™sinÉ™ aid olanlar öz uÅŸaqlarında "kiÅŸi" vÉ™ "qadın" xüsusiyyÉ™tlÉ™rinin yeni formasını tÉ™rbiyÉ™ edirlÉ™r. Onlar oÄŸlanların daha sÉ™mimi olmalarını, qızlarınsa tÉ™hsilalma vÉ™ özünü tÉ™sdiqetmÉ™ imkanlarından fÉ™al istifadÉ™ etmÉ™lÉ™rini istÉ™yirlÉ™r. Lakin, nÉ™ qÉ™dÉ™r ki, uÅŸaqlar mÉ™ktÉ™bdÉ™ dostlarının É™hatÉ™sindÉ™ É™nÉ™nÉ™vi fikirlÉ™rin tÉ™sirinÉ™ mÉ™ruz qalırlar, mövcud gender stereotiplÉ™rinÉ™ qarşı çıxmaq çox çÉ™tindir.

Androgyny (ing.);

Андрогиния (rus.)

 

ANDROSENTRİZM - ümümbəşəri subyektivliyi universal obyektivlik kimi tÉ™qdim edilmiÅŸ kiÅŸi normasını vahid kimi göstÉ™rÉ™n, ilk növbÉ™dÉ™, qadını xüsusi subyektivlik, normadansapma kimi tÉ™qdim edÉ™n dÉ™rin mÉ™dÉ™niyyÉ™t É™nÉ™nÉ™si. Androsentrizm - dünyaya yalnız kiÅŸi nöqteyi-nÉ™zÉ™rindÉ™n baxış deyil, hÉ™m dÉ™, kiÅŸi normativ tÉ™sÉ™vvürlÉ™rinin vÉ™ hÉ™yat modellÉ™rinin universal sosial normalar vÉ™ hÉ™yat modellÉ™ri ilÉ™ bir göstÉ™rilmÉ™sidir. «Androsentrizm» termini gender yanaÅŸma nÉ™zÉ™riyyÉ™çilÉ™ri vÉ™ feministlÉ™r tÉ™rÉ™findÉ™n müxtÉ™lif planlı vÉ™ müxtÉ™lif çÉ™kili, dixotomik ayrılmış vÉ™ iyerarxik strukturlaÅŸmış sosial mühiti tÉ™nqid etmÉ™k üçün istifadÉ™ olunur. Çünki qadının «özgÉ™» vÉ™ «yad» kimi anladıldığı, bÉ™zÉ™nsÉ™; ümumiyyÉ™tlÉ™, nÉ™zÉ™rÉ™ alınmadığı mövcud mÉ™dÉ™niyyÉ™t vÉ™ tÉ™biÉ™t alÉ™mi kiÅŸi subyekti tÉ™rÉ™findÉ™n kiÅŸi perspesktivlÉ™ri nöqteyi-nÉ™zÉ™rindÉ™n hÉ™yata keçirilib. Androsentrizmin tÉ™krar istehsalında dil xüsusi rol oynayır. Feminist linqvistika çÉ™rçivÉ™sindÉ™ androsentrizmin aÅŸağıdakı É™lamÉ™tlÉ™ri fÉ™rqlÉ™ndirilir:

1)  İnsan vÉ™ kiÅŸi anlayışlarının eyniləşdirilmÉ™si (bir çox dillÉ™rdÉ™ onlar eyni sözlÉ™ ifadÉ™ edilir);

2)  Dil norması genderÉ™ görÉ™ qeyri-neytraldır, iyerarxikdir vÉ™ qiymÉ™t kateqoriyalarına malikdir;  

3)  Dilin   qadın   vÉ™   kiÅŸi   normalarına   bölünmÉ™si   real   sosial   gender asimmetriyasına É™saslanır, onu É™ks etdirir.

Feminist linqvistik tÉ™nqid sosial vÉ™ mÉ™dÉ™ni hÉ™yatda kiÅŸi hakimliyinin mÉ™dÉ™ni-dil konstruktlarını aÅŸkar edir. K. Makkinonun tÉ™dqiqatları göstÉ™rir ki, sosial müvÉ™ffÉ™qiyyÉ™tlilik normaları vÉ™ normallıqları kiÅŸi fiziologiyasına vÉ™ maraqlarına É™sasÉ™n ÅŸÉ™rtlÉ™ndirilib: çoxlu sayda idman növü kiÅŸi fiziologiyasına É™sasÉ™n tÉ™yin edilir; onların sosial planlaÅŸdırılmış tÉ™rcümeyi - halları iÅŸ yerlÉ™rinin tÉ™lÉ™blÉ™rini vÉ™ vÉ™zifÉ™dÉ™ uÄŸurla irÉ™lÉ™mÉ™ nümünÉ™lÉ™rini müÉ™yyÉ™n edir; onların tÉ™crübÉ™ vÉ™ cÉ™hdlÉ™ri xidmÉ™t anlayışını tÉ™yin edir; onların dünyagörüÅŸü incÉ™sÉ™nÉ™ti müÉ™yyÉ™nləşdirir. FeministlÉ™r göstÉ™rirdilÉ™r ki, mövcud sosial texnologiya - hamilÉ™lÉ™rÉ™ ilk tibbi yardım vÉ™ dÉ™rmanların doza normativindÉ™n tutmuÅŸ elmi praktikasına qÉ™dÉ™r - kiÅŸi baxışları, vÉ™ maraqlarından çıxış edÉ™rÉ™k kiÅŸi ehtiyaclarına É™sasÉ™n təşkil edilir.

Androcentrism (ing.);

Андроцентризм (rus.)

 

ANTİİRQÇİ («QARA») FEMİNİZM  - feminist nÉ™zÉ™riyyÉ™nin afroamerikanlar tÉ™rÉ™findÉ™n yaradılmış istiqamÉ™ti. Onun É™sasında dayanan tÉ™sÉ™vvürÉ™ görÉ™, ABÅž-ın qaradÉ™rili qadınlarının spesifik tÉ™crübÉ™si onları istÉ™nilÉ™n, o cümlÉ™dÉ™n, aÄŸ mÉ™dÉ™niyyÉ™tÉ™ olan tÉ™zyiqlÉ™rÉ™ vÉ™ müÉ™yyÉ™n mÉ™nada aÄŸ feminist diskursa qarşı hÉ™ssas edir. Müasir antiirqçi feminizm nÉ™zÉ™riyyÉ™çilÉ™rinin siyasi sÉ™lÉ™flÉ™ri quldarlığın ləğv edilmÉ™si hÉ™rÉ™katının iÅŸtirakçılarıdır (abolisionistlÉ™r) - Sojurna Trut, Harriet Tabmen, İda Uells vÉ™ s. Onlardan bÉ™zilÉ™ri kölÉ™likdÉ™ doÄŸulub, mübarizÉ™lÉ™ri, kütlÉ™vi çıxışları sayÉ™sindÉ™ (onlar ABÅž-ın ilk qadın natiqlÉ™rindÉ™n olublar), o cümlÉ™dÉ™n, qaradÉ™rili qadınların müdafiÉ™sindÉ™ vÉ™ VÉ™tÉ™ndaÅŸ müharibÉ™si dövründÉ™ hÉ™rbi É™mÉ™liyyatlarda iÅŸtirak etmÉ™lÉ™ri ilÉ™ ümummilli ÅŸöhrÉ™t qazanıblar, Sojurna Trut qaradÉ™rili qadınların «ulu ana» simvolik statusunu alıb: "MÉ™n kiÅŸi kimi iÅŸlÉ™yÉ™ bilirÉ™m, kiÅŸi kimi yeriyÉ™ bilirÉ™m, hÉ™tta, kiÅŸi kimi kötÉ™klÉ™rÉ™ dÉ™ davam gÉ™tirÉ™ bilirÉ™m. MÉ™gÉ™r, mÉ™n qadın deyilÉ™m?". XIX É™srin ortalarında yaranmış irqi É™dalÉ™t ideyaları antiirqçilik hÉ™rÉ™katı (vÉ™tÉ™ndaÅŸ hüquqları hÉ™rÉ™katı 1960-1970-ci illÉ™rdÉ™ vÉ™ s.) zÉ™nci qadın təşkilatları (National Council of Negro Women, National Black Feminist Organization, The Third World Women's Alliance vÉ™ s.) tÉ™rÉ™findÉ™n geniÅŸlÉ™ndirilmiÅŸ vÉ™ inkiÅŸaf etdirilmiÅŸdir. Onlar mÉ™tnlÉ™rindÉ™, manifestlÉ™rindÉ™ vÉ™ çıxışlarında antiimperialist tÉ™nqidlÉ™r sÉ™slÉ™ndirmÉ™yÉ™ baÅŸlamışdılar. Anjela Devis, Toni Bambara, Odr Lord, Elis Uoker, Patrisiya Kollinz vÉ™ baÅŸqaları irqin, sinfin, cinsin perspektivlÉ™rini nÉ™zÉ™rÉ™ alan antiirqçi feminist azadlıq konsepsiyasını tÉ™rtib etmiÅŸlÉ™r. Öz adını kiçik hÉ™rflÉ™rlÉ™ yazan bell huks belÉ™ hesab edir ki, «BirləşmiÅŸ Åžtatlarda feminizm daha çox seksual tÉ™zyiqdÉ™n É™ziyyÉ™t çÉ™kÉ™n, hÉ™r gün ruhi, fiziki vÉ™ psixoloji cÉ™hÉ™tdÉ™n öldürülÉ™n vÉ™ öz hÉ™yat ÅŸÉ™raitini dÉ™yiÅŸmÉ™k iqtidarında olmayan qadınları heç vaxt nÉ™zÉ™rÉ™  almayıb. Onlar öz talelÉ™rini heç bir etiraz, kollektiv qÉ™zÉ™b bildirmÉ™dÉ™n qÉ™bul edÉ™n sÉ™ssiz çoxluÄŸu təşkil edirlÉ™r.» «Qadınlıq sirri» (1963) kitabı ilÉ™ 1960-cı illÉ™rdÉ™ feminizmin canlanmasına yol açan Betti Fridan öz kitabında göstÉ™rir ki, qadınlar, ümumiyyÉ™tlÉ™, mövcud olmasaydı, necÉ™ olardı. O, öz oxucularına cÉ™miyyÉ™tin yüksÉ™k tÉ™bÉ™qÉ™sindÉ™ evdar qadın olmaqdansa, xidmÉ™tçi, dayÉ™, konveyer iÅŸçisi, vÉ™ ya fahiÅŸÉ™ olmağın daha yaxşı olduÄŸunu söylÉ™mÉ™yib.). 1980-ci illÉ™rin É™vvÉ™lindÉ™ antiirqçi feminist müzakirÉ™lÉ™r qaradÉ™rili qadınların mübarizÉ™lÉ™rinin siyasi mÉ™qsÉ™dinin müÉ™yyÉ™n olunmasına (onlar qaradÉ™rili kiÅŸilÉ™rin mÉ™qsÉ™dlÉ™ri ilÉ™ nÉ™ dÉ™rÉ™cÉ™dÉ™ üst-üstÉ™ düÅŸür?) vÉ™ onların tÉ™crübÉ™sinin rÉ™mzi É™hÉ™miyyÉ™tinÉ™ yönÉ™ldilmiÅŸdir. HÉ™miÅŸÉ™ aÄŸların mÉ™dÉ™niyyÉ™tinÉ™ É™saslanan, «womanist» (ing. woman - qadın) terminini ona qarşı qoyan Elis Uoker fÉ™rz edir ki, aÄŸdÉ™rili qadınların «aÄŸ» kimi öz feminizmliyini müÉ™yyÉ™n etmÉ™sinÉ™ ehtiyacları yoxdur. Afrosentrik feminizm hÉ™m qadınların, hÉ™m kiÅŸilÉ™rin daxili güclÉ™rini (empowering) qÉ™rb cÉ™miyyÉ™tindÉ™ hÉ™lÉ™ dÉ™ iÅŸlÉ™yÉ™n müxtÉ™lif iyerarxiya vÉ™ tÉ™zyiq sistemlÉ™rinin ləğv edilmÉ™sinÉ™ yönÉ™lmiÅŸ «ÅŸüurun tÉ™kmilləşmÉ™si» kreativ (yaradıcı) prosesi kimi ifadÉ™ olunur. Müasir afrosentrik feminist diskurslarda É™sas yeri feminist illahiyyatı, lesbos nÉ™zÉ™riyyÉ™si (qaradÉ™rililÉ™r arasında homofobiya ilÉ™ mübarizÉ™), qaradÉ™rili kiÅŸilÉ™rin maskulinliyinin mÉ™zmunu vÉ™ təşkili haqqında müzakirÉ™lÉ™r, ABÅž - da 70% mÉ™hbusun aÄŸ irqÉ™ mÉ™nsub olmaması vÉ™ irqi É™dalÉ™t haqqında müzakirÉ™lÉ™r, sosial siyasÉ™t nÉ™zÉ™riyyÉ™lÉ™ri vÉ™ qaradÉ™rili qadınlara vÉ™ tÉ™nha analara göstÉ™rilÉ™n tibbi xidmÉ™t tÉ™dbirlÉ™ri tutur.

Antiracist feminism; black feminism; womanism (ing.);

Антирасистскийчерный») феминизм (rus.)

SAYTIN YENİLİKLƏRİ

AGİM komandasının işləyib-hazırladığı və həyata keçirdiyi "Gender proqnozlaşdırılması" interaktiv treninqin materialları ilə burada tanış olmaq olar.

AGİM komandasının işləyib-hazırladığı və həyata keçirdiyi "Vətəndaş cəmiyyətinin informasiya-ekoloji resursları" interaktiv treninq materialları ilə burada tanış olmaq olar.




GENDER TƏHSİLİ RESURSLARININ KATALOQU

Kataloq bu fəaliyyətin əsas istiqamətlərini əks etdirir və alınmış nəticələrlə tanış edir: işlənib-hazırlanmış tədris proqramları və vəsaitlər, nəşr edilmiş kitablar, keçirilmiş məktəblər və seminarlar, regional və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi, milli gender portalının yaradılması, virtual resursların təqdim edilməsi, kitabxana resurslarının formalaşdırılması.




QƏRB UNİVERSİTETİ YANINDA GENDER ARAŞDIRMALARI MƏRKƏZİ

Qərb Universiteti yanında Gender Araşdırmaları Mərkəzi 2000-ci ilin iyun ayında yaradılmışdır.

Mərkəzin missiyası:
# Azərbaycan cəmiyyəti üçün yeni olan sosial həyatın analizinə gender yanaşmasının inkişafı və yayılması; # Elmi tədqiqatlara və təhsil proqramlarına gender yanaşmasının inteqrasiyası.

Gender Tədqiqatları Mərkəzinin fəaliyyəti
aşağıdakı əsas istiqamətlərdə həyata keçirilir: - Qadın və gender tədqiqatlarının keçirilməsi; - Gender nəzəriyyəsinin sosial və humanitar elmlərə inteqrasiyası; - Elmi və ictimai əlaqələrin inkişafı; - Konfrans, seminar və simpoziumların keçirilməsi və onlarda iştirak; - Təhsilə yardım edən və elmi-maarifçilik fəaliyyəti; - Gender Tədqiqatları Mərkəzinin nəşrləri.




"GENDER VƏ İNSAN HÜQUQLARI"

Bölmə "Gender inkişafda" PROON layihəsi çərçivəsində yaradılmış eimi-tədqiqat birliyinin fəaliyyətini açıqlayır.




ŞİFAHİ TARİXÇƏLƏR

Bölmədə XX əsrdə Azərbaycanın siyasi və mədəni həyatının ən mühüm hadisələri haqda qadınların xatirələri təqdim edilmişdir.

Azərbaycanda qadın hərəkatı haqda şifahi tarixçələr




     Sayt A??q C?miyy?t ?nstitutu - Yard?m Fondu t?r?find?n haz?rlan?b